Tips van de chef: Nog 180 seconden te gaan (november 2000)
Nog 180 seconden te gaan ...
Deze weinig opbeurende mededeling boven een Amerikaans artikel trok mijn aandacht. Al lezend vond ik het onderwerp aansprekend genoeg om daar ook in ons clubblad over te schrijven. Des te meer omdat er een periode van najaars- en winterweer voor de deur staat, met slecht zicht en lage bewolking.
Hoe lang duurt het voordat een vlieger met weinig of geen ervaring met instrumentvliegen compleet gedesorienteerd raakt nadat hij (of zij) in slecht weer terecht komen en daardoor het visuele contact met Moeder Aarde heeft verloren? Onderzoekers van de Universiteit van Illinois vroegen zich dat ook af, waarop zij besloten om een onderzoek uit te voeren. Ter wille van dit onderzoek lieten zij twintig leerlingvliegers onder daglichtomstandigheden en in gesimuleerd 'instrument-weer' rondvliegen.
Het resultaat was in alle gevallen hetzelfde: Iedereen raakte compleet 'lost'. Het enige verschil zat 'm in de tijd waarbinnen sprake was van 'total loss of situational awareness'. Dat ging soms heel snel en werd altijd gevolgd door een "loss of control'. Dit laaste varieerde tussen 20 en 480 seconden. Een gemiddelde van nog geen drie minuten! En ik verzeker u: actueel IMC is veel erger.
Stelt u zich eens voor: U vliegt van A naar B (of zo u wilt van R naar S) in ronduit miserabel weer, volledig bewolkt: de Meteo had het over zicht 5 km, bewolking 1300voet. Maar het zicht lijkt niet meer dan 2 km, en ook is er geen sprake van een duidelijke cloudbase. Er moet ergens een vrij hoge mast in de buurt staan, en u bent niet helemaal zeker van uw positie. Maar u hebt het wel slechter meegemaakt dan dit, dus, doorpersen maar. Het zal wel beter worden. Bij de gedachte aan de hoge mast trekt u onwillekeurig een beetje aan de stick. Die verr.... mast moet hier toch ergens in de buurt staan. En voor u het weet zit u in de 'prut'! U tuurt dermate geconcentreerd in de melkachtige witte brij dat uw ogen er pijn van doen. U negeert het onrustige gevoel in uw maag, en hebt een droge mond. De gedachte flitst door u heen dat het slimmer zou zijn geweest om te wachten op beter weer. U vliegt toch voor uw plezier! Op dat moment realiseert u zich: Foute boel.., maar hoe nu verder?
Op dit moment hebt u nog 180 seconden te gaan.
Ogenschijnlijk vliegt het toestel rechtuit, maar... de koerstol staat niet stil! U corrigeert wat met rudder en een ietsepietsie stick. Dit lijkt beter , maar nu beweegt de koerstol om onverklaarbare reden nog sneller, terwijl ook de airspeed oploopt! Uw blik glijdt over de instrumenten op zoek naar een verklaring hiervoor, en wat u ziet lijkt verre van normaal. Edoch, u verwacht binnen een paar minuten 'in beter vaarwater' te komen. Maar op dat moment heeft u geen paar minuten meer!Er resteren nog slechts 60 seconden.
U werpt een onderzoekende blik op de hoogtemeter en tot uw grote schrik ziet u de wijzer snel teruglopen: u gaat naar beneden! De naald vervolgt zijn weg en loopt door de 900ft. Instinctmatig trekt u aan de stick, maar de hoogtemeter telt onverstoorbaar af. Ondertussen staan de snelheidsmeter en de motorinstumenten in het rood.
Nu nog 30 seconden te gaan.
Het angstzweet breekt u uit en u rilt, Er moet iets aan de hand zijn met de controls! Trekken aan de stick heeft een averechts effect. De wind doet het vliegtuig sidderen, en u hoort een kakafonie van geluiden.
Op dat moment heeft u nog maar 10 seconden te gaan.
Plotseling ziet u de grond! En grijs water! En een dijk? U ziet de horizon onder een rare hoek, u bent bijna 'inverted', maar nog steeds kunt u het niet geloven. De bomen snellen op u toe! U opent uw mond, maar, er zijn geen seconden meer over .......
Tot slot
Natuurlijk realiseren we ons dat het deels of volledig IFR-uitgerust instrumentarium in onze sportvliegtuigen het hiervoor geschetste scenario 'bijna' onmogelijk maakt. Maar toch vinden wereldwijd nog vaak ongevallen plaats als gevolg van een VFR-vlucht in onverwachte IMC. Want, hoe zit het met ons (uw) professionalisme? Denk nou niet 'ik ben nu gebrevetterd, dus ervaren, dus het zal mij niet overkomen'. Veel luchtvarenden hebben een en ander aan den lijve ondervonden. Helaas voor sommigen. Een rokende krater in Moeder Aarde. Laat het niet zover komen !!!!!!!
Willem de Kleijnen heeft daar nog
het volgende aan toe te voegen:
"Een rokende krater in moeder aarde" Nu kun je denken: "Mij gebeurt dat niet
!" Maar net zoals je niet kunt zwemmen zonder nat te worden, kom je in de lucht
bijna onvermijdelijk wolken tegen. "Ik red dat kleine wolkje wel", is dat dan
reeel? De Nasa heeft haar door en door getrainde astronauten deze test laten
doen. Zonder adekwaat instrumentarium liet de Nasa de astronauten blindvliegen
in wolken. Helaas, zelfs deze veteranen waren binnen de kortste keren helemaal
verloren. De moraal: mensen kunnen zonder zicht niet vliegen met alleen zichzelf
als instrument.
Dit valt niet eenvoudig te geloven. Sommigen hebben desondanks, zonder adekwaat gebruik van instrumenten, een wolkje doorgevlogen zonder negatieve gevolgen. Dit kan dus ook. Afhankelijk van de toestand van de atmosfeer, de situatie van het vliegtuig, de duur van de gebeurtenis, kan dit inderdaad wel enige tijd goed gaan (En een onterecht gevoel van 'mastery' veroorzaken). Desondanks treedt vaak na korte tijd de totale chaos zoals hierboven beschreven in. Statistieken spreken boekdelen.
Wat is ertegen te doen ? De koninklijke route heet vermijding. Vluchtvoorbereiding en verstandige besluiten kunnen het scenario vrijwel altijd voorkomen.
Ook is het mogelijk om de vaardigheid te leren om met behulp van instrumentvliegen, zonder enig zicht buiten het vliegtuig, toch redelijk veilig naar betere oorden te kunnen komen. Maar nu ontmoeten wij de kat en het spek. Wie een beetje heeft geleerd om zich aldus te redden, zal snel minder energie steken in het vermijden van het scenario. "Die enkele seconden, dat kan ik nu best aan". Wat daar vervolgens zoal mis in kan gaan, daarvan kunnen eveneens de ongevalsstatistieken goed getuigen. Misschien schuilt in "een beetje vaardigheid" nog wel een groter gevaar dan in geen vaardigheid om zonder zicht te kunnen vliegen.
Om slechts een aspect te noemen: Wat te denken van de wettelijke gevolgen van het illegaal vliegen en van het botsingsgevaar? Hoe ver kun je (en anderen) kijken in de mist? Die anderen turen trouwens al helemaal niet in die mist, immers er zou niemand mogen zijn? Het luchtvaartongeluk met de meeste slachtoffers ooit (Tenerife) is onder zulke conditie ontstaan!
De moraal is: Mijdt de condities, en wees hier vooral streng in wanneer je een beetje vaardigheid op dit gebied hebt.
Nog een laatste opmerking in dit verband. Wie heeft er geen PC met flight simulator thuis? Het ziet er naar uit dat simulatoren/procedure-trainers vaardigheden kunnen aanleren. Deels is dat ook zo. Met name procedure-achtige oefeningen kunnen heel aardig gedaan worden. Maar het feitelijke blindvliegen, gepaard gaand met de reële spanning en met het echte gevaar, dat je laatste vrije mentale bit opsoupeert, is echt geheel van een andere orde. Het kan de werkelijke opleiding niet vervangen. Deze mededeling geloven zal niet iedereen goed lukken. Voor wie twijfelt is er dan een toets. Probeer het eens! Onder leiding van een bekwame vlieginstructeur kun je jezelf overtuigen.
Afsluitend kunnen we concluderen dat er feitelijk slechts twee goede wegen zijn. Laat je volledig opleiden en doe het legaal en veilig, of doe het helemaal niet.
Veel sukses !
PS: Leo Haas schreef, met een wat andere invalshoek, over dit onderwerp in het april 2000 nummer van ons blad. Lees dat ook nog maar eens na.
Freek van Rossum